iLÇEMiZiN COGRAFi YAPISI

ilçemiz Dogu Karadeniz Bölgesinin doguya en yakin sinir kentidir.

Yüzölçümü : 969 Km²
Rakimi : 475 m
Dogusunda : Göle ve Ardahan Merkez Ilçe
Batisinda : Artvin Merkez Ilçe
Güneyinde : Savsat Ilçesi
Iklimi : Karasal iklim hakimdir.

Topografik bakimdan kirik bir arazi yapisina sahip olan Ardanuç, Kürdevan, Yalnizçam ve Horasan Daglari ile çevrilmektedir. Içersinde Bulanik, Horhot ve Eksinar çaylarinin besledigi Ardanuç Deresi geçmektedir.

Ardanuç Ilçesi dogudan Ardahan, güneyden Erzurum Illeri, batidan Yusufeli Ilçesi, Kuzey nedeniyle toplam nüfus yildan yila azalmaktadir. Merkez ilçe ile 49 köy yerlesim birimi mevcuttur.

Ardanuç,Dogu Karadeniz Bölümü’nün en dogusunda yer alan Artvin ilinin bir ilçesidir.Il merkezine uzakligi 32 km.dir.Ardanuç;kuzeyinden Savsat ilçesi,dogudan Ardahan ili ve Göle ilçesi,güneyden Erzurum ili ve Yusufeli ilçesi,batidan ise Artvin merkezi ilçesi ile sinirlandirilmistir.Ardanuç ilçe merkezi ise;kuzeyden Tütünlü ve Beratli köyleri,dogudan Kizilcik ve Harmanli köyleri,güneyden Sakarya köyü, batidan ise Ferhatli köyü ile çevrilidir.

Ardanuç ilçe merkezi,dogusundaki Yanlizçam daglarindan beslenen Bulanik Deresi ile Aydin Deresi ve Horhot Deresi’nin birlestigi yerde kurulmus olup,ilçe merkezindeki yapilasma daha çok dogu yönündeki alüvyal düzlükte ve yavas yavas yükselen bir yamaç üzerinde belirginlesmistir.

Ardanuç yerlesim alaninin yükseltisi yaklasik 470-670 m.arasindadir.Yerlesme alaninin büyük bir kismi 470-500 m.arasindaki basamaginda yer almakla beraber;ilçenin en eski kurulus yeri olan Adakale Mahallesi yaklasik 600-670 m.arasindaki yükselti basamaginda kurulmustur.

Çoruh irmagina kavusan Bulanik Deresi,Aydin Deresi ve Horhot Deresi’nin olusturdugu Ardanuç havzasinda yükselti Ardanuç Deresi ile Savsat Deresinin birlestigi yerde 250 m.den baslayip Kürdevan (Çadir) daginda 3050 metreye ulasir.Bu durum buranin engebesi hakkinda genel bir fikir vermektedir.

Ardanuç’un kuzey ve kuzeybatisindaki yamaçlarda volkanik birimlerle ardalanmali kireç taslari genis yayilim alani göstermektedir.Volkanizmanin sukünet dönemlerini yansitan bu birimler çogunlukla yay içi havzada gelismistir.

Ilçe merkezinin Adakale mahallesindeki ve Cehennem Deresi olarak adlandirilan derin vadinin bulundugu kisimdaki litolojik birimleri Paleosen yasli kireç taslari temsil eder.

Yörede Kuatener döneminde olusmus araziler,genellikle alüvyonlardan olusmaktadir.Ilçenin kuzeyinde kum,kil ve yer yer bloklu birimler halinde eski alüvyonlara rastlanir.Ilçedeki en genç olusuklar ise,Bulanik Deresi ve Horhot Çayi boyunca yayilim gösteren alüvyoner seviyelerdir.Bunlar da kum,çakil,kil ve yer yer bloklu birimler içerir.

Ardanuç ilçesinin yüzey sekilleri ana hatlariyla iki ayri jeomorfolojik birimden olusmaktadir.Bunlar;Çoruh irmagina dökülen Berta Çayi’nin yan kollarinin olusturdugu dar vadiler ile bu vadiler çevresinde yer alan nisbeten yüksek tepelik olan alan ve sirtlardir.Bu jeomorfolojik sekillerin olusumunda,iç ve dis kuvvetlerin birlikte sekillendirici etkisi olmustur.Günümüzde de akarsu asindirmasiyla sekillenmenin devam ettigi görülür.

Ilçenin farkli iki jeomorfolojik ünitesinden birini olusturan vadiler Çoruh Irmaginin kollarindan olan Berta Çayi’nin Ardanuç Havzasi olarak adlandirilan kismindaki Aydin Deresi,Horhot Deresi,Bulanik Deresi ve Cehennem Deresi’nin olusturdugu vadilerdir.

Aydin Deresi ilçe merkezinin Adakale Mahallesi’ne kadar güney-kuzey dogrultusunda akis göstermektedir.Aydin Deresi güneydeki 2250 m.yükseklikteki Büyükyurt Daglarinin kuzey yamaçlarindaki ormanlardan kaynagini alarak dogu ve bati yamaçlarinda simetrik bir asindirma yaparak Ardanuç ilçe merkezine yaklasir.Daglik kisimlarda 45 derecenin üzerine çikan yamaç egilimlerine sahip olan Aydin Deresi;Bulanik Deresi’ne yaklastigi kisimda,90 dereceye varan degerde duvar yamaçlar olusturur.Söz konusu bu yamaçlar genelde Üst Kratese yasli kireç taslarindan olusmustur.

Ilçe merkezinin ortasindan geçen Bulanik Deresi,kaynagini ilçenin dogusundaki Yanlizçam Daglarinin güneybati eteklerinden alir.Ilçe merkezine girmeden önce sert araziyi oldukça derin bir sekilde yararak Suvat Deresi adiyla akan Bulanik Deresi,ilçenin güneyindeki Ankliya mahallesine genis bir vadi tabaniyla ulasir.

Horhot Deresi ise ilçenin dogusundan kabaca dogu-bati dogrultusunda akarak ilçe merkezinden Bulanik Deresi’ne karisir.

Horhot Deresi ile birlestikten sonra Bulanik Deresi batiya dogru bir kavis çizerek Degirmenler Mevkiinde Aydin Deresi ile birlesir.Seytan Köprüsünden itibaren kabaca güneydogu-kuzeybati dogrultusunda Üst Kretase yasli kireç taslari içerisinde akis gösterir.Söz konusu kireç taslarini oldukça derin bir sekilde yarar.

Ardanuç suyu bu kisimda “Cehennem Deresi” olarak adlandirilir.Vadinin bu kesimindeki yamaçlarin egimi 90 dereceyi bulmaktadir.Dik bir duvari andiran ve 200 metreyi asan yükseltisiyle oldukça dikkati çeken Cehennem Deresi birkaç kilometre boyunca özelligini korumaktadir.

Ilçenin diger önemli jeomorfolojik ünitelerinden digerini olusturan sirtlar Yanlizçam Daglarinin Çoruh irmagina dogru alçalan dogu eteklerinde yer almaktadir.

Sirtlarin uzanis dogrultusu,akarsu ve dereciklerle paralellik gösterecek sekilde genellikle güneydogu-kuzeybati yönündedir.Bununla birlikte eski temel arazinin yüzeylenip mostra verdigi kisimlarda genel dogrultu akisinda uzanis gösteren tepelik ve sirtlara da rastlanir.Genellikle tepelik görünümündeki bu yükseltiler litolojik bakimdan Üst Kretase kireç taslari olarak belirlenirler.Sirt özelligini tasiyan yükseltiler ilçe merkezinin genelde güneyinde ve batisinda yer alirken,oldukdukça kisa mesafede diklesen yükseltilere genelde ilçenin kuzeyinde rastlamaktayiz.Ilçe merkezinin kuzeyinde yer alan Naldöken Tasi Tepesi 687 m.yüksekligindedir.Burasi Cehennem Deresi tarafindan yarildigindan tam bir diklik gösterir.Ayni tepenin güneyindeki Gevhernik Tepesi 710 m.ile Ardanuç Kalesinin bulundugu hakim yükseltiyi teskil etmektedir.

Ilçe merkezinin en yüksek noktasini olusturan Silahkert Tepesi 763 m.rakimli olup güneyde Büyükyurt Daglari’nin kuzey eteklerinde yer almaktadir.

• Iklim

Ardanuç ilçesi,Karadeniz Bölgesi’nin Dogu Karadeniz Bölümü sinirlari içerisinde kalmasina ragmen,iklim özellikleri komsu Erzurum-Kars Bölümü’nden etkilenmektedir. Bölgenin Karadeniz’e paralel uzanan siradaglar nedeniyle,deniz etkisine kapali olmasi ve ülkemizin en yüksek,ayni zamanda en soguk platolarindan biri olan Ardahan platosuna oldukça yakin olmasi,bu durumun önemli sebeplerindendir.

Kis aylarinda Dogu Anadolu Bölgesi’nde çogunlukla Yüksek Basinç alani hakimdir.Bu mevsimde Karadeniz üzerinde ise Dogu Anadoluya göre oldukça alçak bir basinç bulunmaktadir.Dogu Anadolu bölgesindeki söz konusu Yüksek Basinç zaman zaman Karadeniz’e dogru harekete geçer ve kiyiya paralel uzanan Dogu Karadeniz Daglari’nin kuzey yamaçlarindan alçalarak hava kütlelerinin adyabatik olarak isinmasina,yani fön olayinin meydana gelmesine yol açar.

Yaz aylarinda Ardanuç ilçe merkezi,güneyden sokulan kontinental tropikal sicak hava kütlesinin etkisine girmektedir.Ilçede etkili olan bu kuru hava kütlesi,sicakligin yükselmesine ve kurakligin artmasina neden olmaktadir.

Ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde kuzeybatidan sokulan maritim polar hava kütlesi ile,güneyden sokulan tropikal hava kütlesinin karsilasmasi sonucu cepheler meydana gelmekte ve sik sik frontal yagislara neden olmaktadir. 1972 yilindan sonra araliksiz hizmet veren 900 metre yükseklikte kurulu Ardanuç Meteoroloji Rasat Istasyonu verilerine göre ilçede yillik sicaklik ortalamasi 12.7 derecedir. Mevsimlik ortalama sicaklik degerleri ise kis mevsimi için 2.1 derece, ilkbahar için 12.7 derece,yaz mevsimi için 22.3 derece ve sonbahar mevsimi için 13.7 derecedir.Bu degerlere göre Ardanuç’ta yillik sicaklik farki yaklasik 20 derece civarindadir.Bu durum ise ilçede karasalligin hakim oldugunu göstermektedir.

Yörede aylik ortalama sicaklik degerleri Ocak ayi 0.7 derece ile Temmuz ayi 23.3 derece arsinda degismektedir.

Ardanuç’un ekstrem sicaklik degerleri ise aylik en yüksek sicaklik 38.8 derece ile Agustos ayinda,aylik en düsük sicaklik da –19 derece ile Ocak ayinda görülür.

Ardanuç’ta yillik ortalama donlu gün sayisi 80 gün civarindayken,ilçeye kus uçusu olarak 55 km. uzaklikta bulunan Ardahan’da 188 gün,yine ilçeye kus uçusu olarak 75 km.uzaklikta olan Hopa’da ise 8 gündür.Bu durum Ardanuç’un sicaklik degerleri açisindan,çok soguk kara iklimi ile oldukça iliman olan deniz iklimi arasindaki geçis özelligini açikça ortaya koymaktadir.

Ardanuç Meteoroloji Istasyonunun 18 yillik rasat sonuçlarina göre ilçede yillik ortalama yagis miktari 451.7 mm.dir.

Ardanuç’ta en yagisli ay 55.3.mm ile Aralik ayidir.En yüksek yagis miktari da 25.1 mm ile Temmuz ayinda görülmektedir.Ardanuç’ta yagisin mevsimlik dagilisina bakildiginda;en fazla yagis mevsiminin %27.7 lik payi ile ilkbabar,en az yagisli mevsimi ise %21.7 pay ile yaz mevsiminde oldugu görülmektedir.Bunun yaninda,yillik yagis miktarinin %25.8’i kis mevsimine,%24.8 i ise sonbahar mevsimine düsmektedir.

Ardanuç ilçe merkezinde yillik ortalama kar yagisli günler sayisi 13.2 gündür.Karla örtülü gün sayisi ise 34 güne yaklasir.

Ardanuç ilçesinde Dogu Anadolu Bölgesi’yle Dogu Karadeniz Bölümü arasinda bir geçis özelligi gösteren nemli iklime yakin yari kurak bir iklim tipinin hakim oldugu görülür.

• Bitki Örtüsü

Ardanuç ilçesi 96.950 hektar olup bunun 39.431 hektarini ormanlik alanlar olusturmaktadir. Ilçede görülen Karadeniz iklimi ile karasal iklimin geçis özelligini gösteren yari nemli iklim bitki örtüsünün olusumunda birinci derecede rol oynar.Ilçedeki bitki örtüsü “Kolsik Flora” alanina girmektedir. Karadeniz Bölgesi’nin diger kesimlerinde görülmeyen Ladin ormanlari burada ortaya çikmaktadir.Nisbeten Karadeniz’in etkisinin hafifledigi,buna ragmen nemlilik sartlarinin ön planda bulundugu Ardanuç’u da içine alan ve podsölümsü topraklarin yaygin oldugu yukari kesimlerde gür ladin ormanlari kendini gösterir.

Ilçe merkezine yakin alçak alanlarda Ardiç,Mese,Karaçali,Sakiz türlerinde çali formasyonu hakim iken yükselti arttikça Ladin,Göknar ve Sari Çam ormanlari kusaklar halinde yer alir.Dogu Ladin ormanlari altinda higrofil karakterde zengin bir otsu örtü de yer almaktadir.Yanlizçam Daglari’nda Turnagagasi, Peygamber çiçegi,Kedi otu ve Sari Burçak ot türleri tespit edilmistir.

Göknarlar yayilis alanina bakildiginda 1000 m.den yüksek kesimlerde nisbeten kontinental ve soguk ortamlarda yetismektedir.Ülkemizde fazla yaygin olmayan Dogu Göknari Ardanuç’un dogusunda özellikle Karanlik Mese mevkiinde karisik ormanlar olustururlar.

Ardanuç’ta Yanlizçam Daglari silsilesinin kuzeye bakan yamaçlarinda en alt kesimlerde Ladinler kaybolurken Göknar ve Sariçam ormanlari hakim olmaktadir.Daha yükseklerde Göknar’lar da çekilerek yerini kisa dayanikli Sariçam ormanina birakmaktadir.

Ardanuç ilçesinde dört Bölge Sefligi ile hizmet veren Orman Isletme Müdürlügü’nün gayretlerine ragmen ilçede yogun bir orman tahribatinin varligi da inkar edilmez bir gerçektir.