iLÇEMiZiN TARiHi
Ardanuç ve çevresinde yerlesmenin çok eski oldugu görülür.M.Ö.2000 yillarinda Hurriler ve Mitanniler Çoruh havzasina egemen olmuslardir.Ardanuç ve çevresinin ilk defa yazili tarihe geçmesi Urartular döneminde olmustur.Tuspa (Van) Kalesindeki 30 tondan büyük taslara yazdirilan Urartu devleti yilligindan anlasildigina göre:Urartu Krali II.Sarduri M.Ö.753’te Çoruh boyundaki Kulkhi kralligini yenerek itaat altina almistir.Bugüne kadar Ardanuç ilçesinde Urartu dönemine ait yazili bir belgeye rastlanilmamistir.Ancak Ardanuç adinin Urartu “Günes Tanrisi” Ardini adina yapilan tapinaklarla ilgili olabilecegini düsünmekteyiz.
M.Ö.VII.yy.da Ardanuç ve çevresine Iskit (Saka) Türkleri boyundan Taoklar’in yerlestigini görmekteyiz.Tayk ve Dayk adli eski eyalet adlari ile Tavusker gibi cografi isimlerin bunlardan kaldigi kesinlikle söylenebilir.
Saka yerlesmesinden yaklasik bes asir sonra Ardanuç ve çevresine tarihte “Eski Oguzlar” denilen Arsakli Hanedani hükmetmistir.
Bu hanedanlik,hakimiyet alnindaki bu bölgeyi sancaklara bölerek yönetmistir ki;Tavusker olarak adlandirilan Ardanuç kesiminin bu son sancak idaresinin merkezi olduguna süphe yoktur.
V.yy.ortalarindan itibaren çevreye Hazarlar,Kalaçlar,Barseller,Tukharlar,Bulgarlar gibi Türk boylarinin yayildigi görülür.
575 yilinda Bizans Imparatoru II.Justinyen eski Oguzlar diye anilan Bagratli soyundan Guaram’i Ardanuç ve çevresine Ilbeyi olarak tayin etti.Ardanuç Gevhernik Kalesi Bagratlilar Hanedani döneminde insa edilmistir.Bagratlilar, Emevi Halifesi II.Mervan döneminde itaat altina alinmis ve 744 yilinda Ardanuç Kalesi’nin kapilari ve burçlari yiktirilmistir.
Ardanuç Bagratli Krali Asut Bey (786-826) müttefikleri Bizanslilardan aldigi yardim ile Klarcet ve Savsat’ta bozulup yikilan kaleleri yeniden onarttirdi.Bu arada Emevi Halifesi II.Mervan’in 744’ teki yikimindan beri yüzüstü kalan Ardanuç Kalesi’ni imar ile tahkim edip baskent yapti.Ardanuç’un içkalesinin eteginde de havarilerden Aziz Pavlos ve Aziz Petrus adina “Asut Kilisesi”ni yaptirdi.
Ardanuç Bagratlilari bazen Bizans hakimiyetine geçip Selçuklular’a bas kaldirmislar,bazen de Bizans’in kiskirtmalarina aldirmadan Selçuklular’in yüksek hakimiyetini tanimak zorunda kalmislardir.
Alparslan’in ölümünden sonra Bizans’tan himaye görüp Selçuklulara bas kaldiran II.Giorgi (1072-1088) Kafkaslar kuzeyinden inen Saman ve Hristiyan Kipçak Türklerinin de yardimiyla Ardanuç ve çevresinde ki hakimiyet alanini genisletti.
Sultan Meliksah’in 1080 yilinda gönderildigi Emir Ahmet, Posof üzerinde Bagratlilari yenerek Kür ve Çoruh boylarini fethetti.
Ardanuç Bagratli kralligi da balkanlik Apkaz topraklarina atilarak yöre Islamlasmaya basladi.
Ne var ki ,1124 yilinda çogu Samanist ve bir kismi yeni Hristiyan olan Kipçak Türkleri ile ittifak yapan Bagratli Krali II.Davit (1089-1125) 40 bin kisilik Kipçak-Gürcü ordusuyla Çoruh boyunu ele geçirdigi gibi Oltu ve Ispir bölgelerine kadar hakimiyet alanini genisletti.
Erzurum’da kurulan Saltuklu Beyligi ile Bagratlilar arasinda sürekli mücadeleler olmus, ancak Ardanuç alinamamistir.Anadolu’nun Mogollar tarafindan istilasi üzerine Ardanuç ve çevresi de Mogol hakimiyetine girdi.
1877-1878 Osmanli-Rus savasina kadar Osmanli egemenliginde kalan Ardanuç,bu savastan sonra imzalanan Berlin Andlasmasi’nin 58.maddesine göre Rusya’ya savas tazminati olarak verilen Elviye-i Selase (Üç-Sancak) içinde yer aldi.Yerli halkimizin “Kirk Yillik Kara Günler” dedigi bu esaret hayatindan sonra,Rus Çarliginda patlak veren Bolsevik Ihtilali’nin arkasindan yeni Sovyet Hükümeti ile 3 Mart 1918’de Brestlitovsk Andlasmasi imzalandi.Bu andlasma ile Üç-Sancak’ta halk oylamasi yapildi.Halkin tamamina yakininin istegi üzerine Üç-Sancak tekrar Osmanli Devletine baglandi.
13 Subat 1921’den 1945 yilina kadar Artvin’e bagli bir nahiye olarak yönetilen Ardanuç 1 Agustos 1945 tarih ve 4769 sayili kanunla ilçe olmustur.Ilk ilçe merkezi Tütünlü iken 1948 yili Kasim ayinda ilçe merkezi Adakale’ye,1954 yilinda Hükümet binasi insaatinin tamamlanmasindan sonra da simdiki Meydanlar’a nakledilmistir.
